ماجراي يك فرودگاه …

آقاي مهندس خرم در مصاحبه با روزنامه آرمان روابط عمومي مورخ 18/10/1391 نكات جالب و تامل برانگيزي را در مورد مسايل اقتصادي كشور به طور كلي و طرح‌هاي توسعه‌اي وزارت راه به طور خاص در ساليان اخير بيان كرده. عنوان مصاحبه ” پشت پرده تعطیلی فرودگاه امام(ره) در روز افتتاحش” هست و اگر وقت داريد توصيه مي‌كنم كل مصاحبه را در اينجا + بخونيد. در اينجا بخش‌هايي از مصاحبه را در مورد مسايلي كه باعث لغو افتتاح فرودگاه امام در ارديبهشت 83 شد را به همراه مصاحبه ديگري كه ايشان مدتي قبل با سايت اقتصاد ايراني داشتند را آورده‌ام:

در مورد فرودگاه امام (ره) هم یک اتفاق‌هایی قبل از رفتن شما رخ داد و با وجود افتتاح بخشی از آن، اجازه استفاده از آن را ندادند و بعد هم قرارداد با شرکت ترک لغو شد و به نظر می‌رسد هنوز هم این طرح تکمیل نشده است. می‌خواهم از زبان خودتان مشکلات و موانع این طرح بیان شود.

بحث فرودگاه امام یکی از پروژه‌هایی بود که من وقتی به وزارت راه رفتم آقای خاتمی از من خواستند که این پروژه را به همراه آزادراه تهران ـ شمال، راه‌آهن بافق ـ مشهد و پل میان‌گذر ارومیه که آنها را آبروی کشور می‌دانستند تکمیل کنم. من هم قول دادم هرکاری که از دستم برآید انجام دهم. ساخت فرودگاه امام (ره) علاوه بر اینکه خیلی طولانی هم شده بود اما من درنظر داشتم که با شتاب دادن در تکمیل آن، آن را به هاب منطقه تبدیل کنم. با آن کار آن وقت پروازهای اروپا به سمت خاور دور می‌توانستند یک نشست در ایران داشته باشند که این استفاده از خدمات ایران یک درآمد چند‌میلیارد دلاری برای ایران می‌توانست داشته باشد. آن زمان ما یک فراخوان زدیم و 16شرکت ایرانی و 15 شرکت خارجی شرکت کردند و در بررسی خود متوجه شدیم اصلا شرکت‌های ایرانی پولی برای سرمایه‌گذاری ندارند. [پدرام-شهر: توضيح اينكه نوع قرارداد واگذاري در آن زمان از نوع BOT يعني ساخت، بهره‌برداري و انتقال بوده كه در آن پيمانكار سرمايه‌گذار هم هست و در مقابل هزينه‌هاي خود را از درآمدهاي پس از بهره‌برداري احصاء مي‌نمايد] شرکت‌های خارجی قیمت‌های خود را دادند. در نهایت با شرکت «تاو» که جزو پنج فرودگاه‌ساز بزرگ دنیا بود و ترمینال استانبول را با استاندارد ترمینال فرانکفورت ساخته بود، بر سر 200‌ میلیون دلار به توافق رسیدیم. آنها 17 میلیون دلار تجهیزات به فرودگاه امام (ره)آوردند. اما به دلایل اینکه بعضی دنبال رسیدن به مقاصد خود از این قرارداد بودند، این طرح دچار یک سری مشکلاتی شد. این موضوع مربوط به بعد از قرارداد بود که مقرر شده بود سال 83 کار شروع و تا سال 85 کار را تحویل دهند. یعنی ما سال 1385 می‌توانستیم فاز دوم را افتتاح کنیم و فاز سوم و چهارم را در سال 1384 قرارداد تهیه کرده بودیم که به همین شرکت “تاو” بدهیم که سال 1386 فاز سوم و چهارم را تحویل بگیریم؛ آن هم بدون اینکه یک دلار خودمان بخواهیم سرمایه‌گذاری کنیم. اما مجلس هفتم برای اینکه این طرح بزرگترین پیروزی برای دولت اصلاحات در بخش اجرایی و اقتصادی بود با این پروژه برخورد کرد و طرحی را نمایندگان مجلس به معرض تصویب گذاشتند و این قرارداد منعقد شده را در سال 83 لغو کردند. از آن زمان تاکنون هشت سال می‌گذرد اما در این مدت یک آجر هم روی ترمینال دوم این فرودگاه نگذاشتند. من فکر می‌کنم که این یک لطمه بود. این درحالی است که ترمینال سه دبی سال 87 افتتاح و به هاب منطقه تبدیل شد و با این اتفاق عوارض عبور هواپیما از آسمان کشور ما کاهش پیدا کرد. من وقتی به وزارتخانه رفته بودم ارزیابی‌ می‌کردم که با توجه به بودجه‌ای که برای این طرح درنظر گرفته بودند فاز اول آن تا 15 سال طول می‌کشد که راه‌اندازی شود. به همین دلیل تصمیم گرفتم که دو ساله کار را تمام کنیم. تا سال 1380 به میزان 120‌میلیارد تومان خرج شده بود اما ما طی دو سال 145‌میلیارد تومان خرج کردیم تا فرودگاه آماده شود. در حالی که بودجه سالانه فرودگاه 11‌میلیارد تومان بود.

145‌میلیارد تومان از بودجه عمرانی بود؟

از بودجه عمرانی و تصویب شده مجلس بود. یعنی در این دو سال به جای اینکه ما سالی 11میلیارد تومان هزینه کنیم که آن وقت 15 سال طول می‌کشید تا به اتمام برسد، ما روی افزایش سقف بودجه وزارت راه کار کردیم و بودجه این پروژه‌های اساسی را افزایش دادیم.

پیمانکار این فاز فرودگاه امام ایرانی بود؟

پیمانکار بنیاد مستضعفان بود.

بنیاد مستضعفان در آن مزایده فاز دوم شرکت نکرده بود که شما کار را به شرکت ترک واگذار کرده بودید؟

چرا شرکت کرده بود اما سرمایه نداشت و به لحاظ اجرایی از ده‌ها پیمانکار ضعیف‌تر بود. بنیاد مستضعفان فاز اول فرودگاه امام را هم در حد فرودگاه کشورهای جهان سوم دنیا ساخته است. شما همین سنگ‌های گرانیت کف فرودگاه را که ببینید متوجه می‌شوید که حتی آن را کالیبره نکردند که سنگ، سربه‌سر نداشته باشد و بعد بندکشی کردند و با چسب پر کردند. فاز سه فرودگاه سال 1373 به بنیاد واگذار شده بود و فکر می‌کردند در حالی که بخش خصوصی داشت بسیار خوب عمل می‌کرد. اما در فاز دوم ما تصمیم گرفتیم که به یکی از پیمانکاران معتبر دنیا این کار را بدهیم و حتی اگر پیمانکار ایرانی هم ‌می‌خواهد کار کند همکار آن شرکت خارجی شود. مثل کاری که ما در طرح جامع کردیم و هرچند با فرانسوی‌ها قرارداد بستیم اما 22شرکت حمل‌ونقل ایرانی را همکار آنها قرار دادیم که دانش و تکنولوژی منتقل شود.

 پدرام – شهر: اين يك بعد قضيه كه فشارهاي سياسي از طرف مجلس بر دولت وارد ميشد و حتي ابتدايي ترين مسايل حقوقي (عدم عطف به ماسبق) را هم در نظر نگرفتند و قانوني را كه بعدها تصويب شد مشمول قراردادي كه قبل از آن بسته شده بود و تقريبن در مرحله تحويل عمليات قرار داشت را مشمول آن قرار دادند. با اين حال دولت به سبب اهميت طرح پذيرفت كه قرارداد شركت را لغو و عوامل اين شركت را از فرودگاه بيرون كنن. با اين حال از آنجاييكه اين موضوع تنها بهانه‌اي براي جلوگيري از افتتاح فرودگاه در آن زمان بود در روز افتتاح يكي از نادر ترين اتفاقات در صنعت هواپيمايي تجاري مدرن در شرايط صلح به وقوع پيوست و هواپيماهاي جنگي براي جلوگيري از فرود يك هواپيماي مسافري ايراني در فرودگاهي ايراني به پرواز در آمدند و آنرا مجبور به تغيير مسير به اصفهان نمودند. نويسنده كه در آن زمان در سازمان هواپيمايي حضور داشت لحضه به لحظه پيگير حوادث بودم ولي متاسفانه اين حقايق هرگز در آن زمان و بعد از آن از سوي مسيولين بيان نشد تا اينكه چندي پيش آقاي مهندس خرم كه به عنوان وزير راه براي افتتاح فرودگاه در برج مراقبت حضور داشته در مصاحبه‌اي + جزييات آن روز را به شرح زير بيان داشت:

در جریان بسته شدن فرودگاه امام شما به فرودگاه رفتید؟

فرودگاه امام همه چیز را برای پرواز آماده کرده بود. حتی تست های فنی را به صورت دقیق انجام داده بودیم و باید پروازهای خارجی به این فرودگاه می آمدند. اولین پروازها برای امارات بود. بیشترین پروازهای ما به امارات و روزانه 20 مورد بود. براساس برنامه ریزی ها هر 15 روز پرواز یکی از کشورها باید به فرودگاه امام می آمدند و ظرف شش ماه تمام پروازهای خارجی به این فرودگاه منتقل می شدند. […]   همزمان قراربود 2 هزار هکتار از زمین های فرودگاه امام برای تاسیس پایگاه هوایی نظامی اختصاص پیدا کند ولی دستورهای بین المللی می گفت که فرودگاه های نظامی  و مسافری باید از هم جدا باشند. بنابراین ما مخالفت کردیم.

شما پیش از این اتفاق اطلاع نداشتید؟ یعنی بستن فرودگاه امام ناگهانی بود؟

بله. دقیقا ناگهانی بود. البته چند روز قبل اعلام کرده بودند به دلیل مشکلات امنیتی نباید فرودگاه افتتاح شود. حرف آنها هم مربوط به شرکت ترکیه ای تاو بود. برای حل این مشکل ما تمام مراحل قانونی را انجام دادیم وحتی شرکت ترک را از فرودگاه خارج کردیم و به صورت مکتوب هم اعلام کردیم هیچ فرد ترکی در فرودگاه حضور ندارد. فرمانده سپاه فرودگاهها هم تایید کرد که عوامل شرکت ترک در فرودگاه امام نیستند ولی علی رغم این اعلام بازهم اقدام به بستن فرودگاه کردند. روز افتتاح هواپیمای اماراتی چندین دور بالای سر فرودگاه گشت. شخصا از فرومانده سپاه فرودگاه ها خواهش کردم تا باند را باز کنند. به آنها گفتم عدم فرود این هواپیما برای کشور و آبروی بین المللی ما بد است . بالاخره اجازه دادند این اولین و آخرین پرواز باشد. البته آقای خاتمی ورود پیدا کردند و اجازه را گرفتند. اما متاسفانه برخوردها ادامه پیدا کرد. وقتی هواپیما نشست، آمدند و اجازه پهلوگیری هواپیما به پلکان را نمی دادند. یک ساعت و نیم طول کشید تا مسافران خارج شوند. هواپیما پهلوگرفته بود، درب هواپیما را باز نمی کردند، بازهم رفتم و خواهش کردم و بعد از نیم ساعت التماس اجازه خروج مسافران را صادر کردند. متاسفانه در همان پرواز وزیرفرهنگ و ارشاد عمان هم حضور داشت. با ایشان برخورد بسیار بدی صورت گرفت به طوری که از دستشویی فرودگاه ایشان را بیرون کشیدند و به یک اتاق بردند. بعد از ماجرا من ده دقیقه از ایشان عذرخواهی می کردم. ساعت سه بعد از ظهر همان روز هواپیمای جمهوری اسلامی از دبی به سمت فرودگاه امام می آمد. قرار بود تا این هواپیما در فرودگاه بنشیند که اعلام کردند دیگر اجازه نمی دهیم و باید فرودگاه تعطیل شود. خلبان پرواز فرودگاه جایگزین را اصفهان اعلام کرده بود. هواپیما بالای سر فرودگاه آمد و قصد نشستن داشت که یک فانتوم و یک میگ 29 بالای سر این هواپیما رفتند. جنگنده ها به هواپیمای مسافری اعلام کردند اجازه نشستن ندارد. تمامی این مکالمات را ما در برج مراقب می شنیدیم. خلبان سوال کرد که چه باید بکند که ما گفتیم برود به اصفهان. این جنگنده ها برای اطمینان تا اصفهان هواپیما را اسکورت کردند. اینقدر این ماجرا سرو صدا ایجاد کرد که تا مدت ها موج های منفی آن به سمت کشور می آمد.

 پدرام – شهر: توضيح اينكه سر و صداي اين موضوع و موج منفي اين اقدام براي كشور از آن رو بوده است كه اقدامي كه در آن روز صورت گرفت از نظر قوانين هواپيمايي بين‌المللي اقدامي خلاف قانون بوده است. چرا كه برابر قوانين ايكايو تعقيب هواپيماي مسافربري توسط جنگنده‌هاي نيروي هوايي يك كشور تنها در هنگام ورود هواپيماي ناشناس (منظور از ناشناس يعني بدون اجازه قبلي) و آنهم به عنوان آخرين اقدام توصيه شده نه براي پروازي كه برنامه پروازي ثبت شده داشته و در داخل مرزهاي كشور خود و در آستانه فرود در فرودگاه مقصد قرار دارد و نه در آستانه ورود به محدوده هوايي كشور!

اما در مورد آن قسمت از صحبتهاي ايشان كه مي‌گويند “من درنظر داشتم که با شتاب دادن در تکمیل آن، آن را به هاب منطقه تبدیل کنم.” شايد امروز كه اين جمله را مي‌خوانيد بعضي در دل خود بگوييد كه اين خيالپردازي بيش نبوده و اصولن امكانپذير نبوده است. به خاطر دارم در همان موقع‌ها در زماني كه موضوع استيضاح ايشان در مجلس مطرح شده بود طبق روال معمول جهت تكميل لايحه دفاعيه از سازمانهاي مربوطه تقاضاي گزارش عملكرد كرده بودند و تهيه اين گزارش در سازمان هواپيمايي كه جناب حاجعلي‌فرد سرپرست آن بود به عهده دفتر مطالعات قرار داشت. به فراخور مسئوليتم در آن دفتر در تهيه گزارش همكاري داشتم و خاطرم هست كه نمودار زير را به عنوان بخشي از گزارش (در بازه زماني محدودتر) قرار داديم و ايشان نيز در صحبتهاي خود به آن استناد نمودند. اين نمودار را در سالهاي بعد در موقعيتهاي ديگري كه داشتم از جمله در مطالعات طرح جامع حمل و نقل كشور و در جلساتي با مسئولين وزارت راه و سازمان هواپيمايي و شركت فرودگاه‌هاي كشور،  نيز استفاده كردم ولي از سال 2007 به بعد ديگر به روزآوري نشد. البته هر چند ديگر استناد به آن مفهوم چنداني را هم نميرساند.

همانطور كه در نمودار نيز مشاهده مي‌شود تا سالهاي انتهايي دهه 90 فرودگاه دبي از نظر ميزان مسافر جابجا شده در مقامي كمتر از فرودگاه مهرآباد قرار داشت و از اين سال است كه شتاب روزافزون توسعه خود را آغاز كرده است. و دقت كنيد كه زمان مورد اشاره آقاي خرم از نظر طرح مورد نظر براي تبديل فرودگاه امام به هاب منطقه نه در ساليان دور بلكه دقيقن در سالهاي 2001-2002 مي‌باشد و اگر اين برنامه‌ها مطابق روند صحيح و منطقي پيش مي‌رفتند دور از انتظار نبود كه فرودگاه امام نيز امروز به عنوان بازيگري مطرح در حمل و نقل هوايي منطقه ايفاي نقش نمايد.

 

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>